Tradisjon og utopi: Kunsten treng begge delar

Tekst: Sofie Marhaug

Utgåve: Røyst #14 - alternativ økonomi


I ein kapitalistisk marknadsøkonomi må òg kunstnarar ty til arbeidarrørsla sine metodar dersom kunsten skal bli allemannseige. Venstresida kan heller ikkje overlate kulturpolitikken til pengemakta. I Noreg har vi tradisjon for å demokratisere kunsten slik at han ikkje berre er prisgitt dei med tjukke lommebøker. Kunsten må forsvare denne arven og samstundes sjå framover. Tradisjon og utopi står ikkje i motsetnad til kvarandre om målet er å skape kunst som motsett seg kapitalkreftene.


Foto: Mr TT/Unsplash

Kunsten treng ikkje berre å vere til for dei som har råd til han eller dei som har høg nok utdanning til å forstå (eller late som at dei forstår) kryptiske kuratorskildringar. Venstresida må gjere alvor av dei utopiske orda til kommunisten og forfattaren Nordahl Grieg om at «solskinn og brød og ånd eies av alle». Åndsverket er kunsten, og det tilhøyrar alle. Lettare sagt enn gjort, tenker du kanskje?


Det er likevel ikkje vanskeleg når det allereie finst fagorganisasjonar, og lovar som har sprunge ut av desse organisasjonane, i Noreg. Vi har noko å bygge vidare på. Dette gir oss verktøy til å organisere både produksjonen og distribusjonen av kunst på ein måte som kjem fleire til gode.


Eg er nemleg lei av kunstpolitikk som blir ført på premissane til høgresida.


Kunst for kven si skuld?

I min eigen heimstad, Bergen, kryr det av kunstinteresserte høgrefolk. Ein gong deltok eg i ein open samtale om kunst og samfunn, arrangert av kunstnargruppa Alt går bra. I samtalen deltok òg nokon av desse. Ein av dei mest drivne høgrepolitikarane overraska med å fortelje om korleis kunsten kan vere ein fristad frå politikken. I ei verd der pengar rår og alt skal ha ein nytteverdi, eksisterer likevel kunsten for si eiga skuld – l’art pour l’art.


Dei fleste som sjølv har hatt med kunst og kultur å gjere – eller til og med har prøvd å ha det som levebrød – veit at så enkelt er det ikkje. Kunstnarane er prisgitte både staten og kapitalen anten i form av økonomisk stønad eller marknadsstyrte salsinntekter.


Likevel er det noko i denne livsfjerne utsegna om kunsten for si eiga skuld. Dei aller fleste som arbeider med kunst tener seg ikkje særleg rike. Dei er ikkje drive av profitten, sjølv om kunst – på sitt verste – fungerer som børs for dei aller rikaste og mektigaste i verda. Vi kunne driste oss til å seie at produksjonssida ikkje er marknadsstyrt, sjølv om etterspurnaden er det. Ein viss grad av idealisme er i alle fall naudsynt for å velje kunst som livsveg, om ikkje du har gifta deg til rikdom eller arva masse pengar. Då spelar det ikkje noko rolle kva du gjer. Heller ikkje idealismen slepp fullstendig unna klassedelinga.


Dette fører oss til kunsten på sitt verste: På kunstauksjonar blir kunstverk selt for fleirfaldige millionar – til og med milliardar – kroner. Ei verdsleiande nettside for kjøp og sal av kunst, Artsy.net, kan fortelje oss at det dyraste kunstverket som blei selt på auksjon i fjor gjekk for over ein milliard norske kroner. Det var maleriet til Claude Monet (1840–1926), Meules frå 1890, og blei auksjonert bort i Sotheby’s New York som er eit av dei mektigaste auksjonshusa i verda. Tida kan sjølvsagt ha verka på salsprisen, men lista over dei mest profitable kunstverka i 2019 viser at òg nyare kunst går for mange millionar norske kroner.


Meules er eit av dei mange maleria Monet laga av høystakkar. Eg har vore så heldig at eg har fått sjå nokre av dei på veggen i d’Orsay-museet ein gong eg var i Paris. Dei er vakre og Monet må ha vore nærmast besett av korleis sola leika med fargane i det tørre graset. Eg kan ikkje tru at det var pengane åleine som dreiv Monet då han måla bilete etter bilete av høystakkar, men kva veit eg?


Pengane rår ikkje berre i New York. For nokre veker sida var eg på møte med ein utbyggar. Då fekk eg ikkje berre lære meir om planane deira, eg fekk òg sjå den flotte kunsten dei pynta lokala sine med. På styrerommet hang eit svært maleri signert Odd Nerdrum. Ein av dei som jobba der kunne fortelje meg at kunstverket pleidde å høyre til David Bowie. Det var viktig for dei «å få maleriet heim» då songaren døydde for nokre år sidan. Dermed var det rett på auksjon for å sikre seg denne skatten.